Serbest Meslek Makbuzunda Brüt ve Net Nasıl Hesaplanır?

"Bu iş için 25.000 TL'ye anlaştık" cümlesi, makbuz düzenlemeye yetmiyor. Tutarın KDV dahil mi olduğu ve müşterinin stopaj sorumluluğu bulunup bulunmadığı netleşmediyse, taraflar ödeme günü farklı rakamlar bekleyebilir. Sonra da "ben böyle anlamamıştım" tartışması çıkar.

Makbuzdaki brüt hizmet bedeli, hesaplanan KDV, kesilen stopaj ve banka hesabına gelen tahsilat aynı kavram değil. Önce müşteri türünü ve fiyatın hangi vergi varsayımıyla konuşulduğunu netleştirmen gerekiyor.

Standart bir serbest meslek makbuzunda şunları görebilirsin:

• Brüt serbest meslek ücreti
• Hesaplanan KDV
• Gelir vergisi stopajı
• Varsa KDV tevkifatı
• Net tahsil edilecek tutar

Brüt ücret, verdiğin hizmetin KDV hariç ana bedeli. KDV bu bedelin üzerine eklenir. Stopaj ise ödeme yapan müşteri stopaj sorumlusuysa brüt bedel üzerinden hesaplanıp tahsilattan düşülür; kesilen stopajı müşteri senin adına vergi dairesine öder.

Kendi oranlarınla sonucu görmek için serbest meslek makbuzu hesaplama aracını kullanabilirsin.

25.000 TL brüt hizmet bedeli, yüzde 20 KDV ve yüzde 20 gelir vergisi stopajı varsayalım:

• Brüt hizmet bedeli: 25.000 TL
• Hesaplanan KDV: 5.000 TL
• Brüt artı KDV: 30.000 TL
• Gelir vergisi stopajı: 5.000 TL
• Müşteriden tahsil edilen tutar: 25.000 TL

KDV ile stopaj aynı oranda olduğu için banka hesabına tam da brüt hizmet bedeli kadar para geçmesi kafa karıştırabilir. Ama bu, vergi yok demek değil. Hesaplanan KDV'nin beyanı ve indirilecek KDV ilişkisi ayrı; müşterinin senin adına ödediği stopajın yıllık vergi hesabındaki mahsubu ayrı.

Kalemlerin görsel karşılaştırmasını vergi ve çalışma araştırma dosyasında görebilirsin.

Hayır. Stopaj yapmakla yükümlü kişi ve kurumlar mevzuatta belli. Bir şirket, kamu kurumu ya da stopaj sorumluluğu olan bir müşteriyle çalışmakla, nihai tüketiciye hizmet vermek aynı sonucu doğurmayabilir.

Yani "her makbuzda yüzde 20 stopaj vardır" gibi genel bir kural yanlış. Müşterinin hukuki durumu, hizmetin niteliği ve varsa özel istisna belirlenmeli. Telif niteliğindeki bazı işler için farklı stopaj oranı gündeme gelebilir.

Müşteriden KDV olarak tahsil ettiğin tutarı, serbestçe harcayabileceğin kişisel kazanç gibi düşünme. Beyan döneminde hesaplanan KDV'den, faaliyetine ilişkin indirilecek KDV düşülür ve kalanı vergi dairesine ödenir.

Bu yüzden tahsilat hesabına para geldiği gün KDV payını ayrı izlemek, sağlıklı bir nakit yönetimi alışkanlığı. Geliri ve vergi rezervini aynı hesapta tutmak, ödeme zamanı geldiğinde nakit açığı çıkarabilir. Aylık tahsilat, gider ve vergi payını birlikte planlamak için freelancer vergi ve nakit planı aracından yararlanabilirsin.

Tek doğru yöntem yok, ama teklif net olmalı. "25.000 TL artı KDV" ile "KDV dahil 25.000 TL" aynı şey değil. Stopaj uygulanacaksa, müşteriden tahsil edilecek tutarı ayrıca yazmak anlaşmazlığı baştan bitirir.

Teklifinde şu dördünü açıkça belirt:

1. Hizmetin KDV hariç brüt bedeli
2. Uygulanacak KDV oranı
3. Stopaj uygulanıp uygulanmayacağı
4. Müşterinin ödeyeceği nihai tutar

Banka hesabına geçen tutardan mesleki giderler, Bağ-Kur primi, KDV yükümlülüğü ve dönem sonunda çıkabilecek gelir vergisi ayrıldıktan sonra gerçek kullanılabilir kazancın ortaya çıkar. Bu yüzden yalnızca makbuzun "tahsilat" satırına bakıp aylık kazancı değerlendirmek yanıltıcı.

Serbest çalışırken fiyat belirlerken; yıllık izin, hastalık günü, ekipman yenileme ve tahsilat gecikmesi gibi, ücretli çalışanda işverenin üstlendiği maliyetleri de hesaba kat. Saatlik hedefini gerçek saatlik kazanç aracıyla kontrol edebilirsin.

Resmî kaynaklar: GİB E-SMM hesaplama ekranı ve GİB serbest meslek tevkifatı açıklaması

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Müşteri ve hizmet türüne göre oranlar değişebileceği için kesin belge düzenini mali müşavirinle doğrula.