Bordronu Satır Satır Oku: Brüt, SGK, Vergi, Net

Ay sonu geldi, maaş yattı. Bordroya şöyle bir baktın, en alttaki "net" rakamı gördün, kapattın.

Ama o bordroda bir sürü satır var ve her biri cebinden çıkan paranın hikâyesini anlatıyor. Onları okumayı öğrenmek, hem hakkını korumanı hem zam pazarlığında güçlü olmanı sağlar.

Gel, satır satır çözelim. Örnek olarak 2026 asgari ücret bordrosunu kullanalım.

Bordronun en üstündeki rakam brüt ücrettir. Kesintilerden önceki, "kağıt üstündeki" maaş. 2026’da brüt asgari ücret 33.030 TL.

Dikkat: iş görüşmesinde konuşulan rakam genelde budur. Ama cebine giren bu değil. Aradaki farkı şimdi göreceğiz.

Brütten ilk kesilen, SGK primin. Emeklilik (yüzde 9) ve genel sağlık sigortası (yüzde 5) toplamı yüzde 14.

Asgari ücrette: 33.030 × yüzde 14 = 4.624,20 TL. Bu para, emekliliğin ve sağlık güvencen için gidiyor; boşa değil, ama cebine de girmiyor.

Brütün yüzde 1’i de işsizlik sigortasına gider. 33.030 × yüzde 1 = 330,30 TL. İşsiz kalırsan devreye girecek güvencenin primi.

SGK ve işsizlik birlikte, brütün yüzde 15’i eder. Kendi maaşın için bu matrahı SGK prim hesaplama aracıyla görebilirsin.

Burası kafa karıştırır. Gelir vergisi, brütten değil, "vergi matrahı" üzerinden hesaplanır. Matrah = brüt - (SGK + işsizlik). Yani brütün yüzde 85’i.

Sonra bu matraha, artan oranlı dilimler uygulanır (yüzde 15’ten başlar). Ve önemli bir müjde: 2022’den beri asgari ücret gelir vergisinden muaf. Asgari ücretin üzerinde kazananlarda ise sadece asgari ücreti aşan kısım vergilenir.

Dilimlerin nasıl işlediğini gelir vergisi hesaplama aracında görebilirsin. Zam alınca neden bazen net maaşın yıl içinde düştüğünü de brüt maaş net maaş farkı yazısında anlattık.

Küçük ama var olan bir kesinti. Ücret üzerinden binde 7,59 oranında. Asgari ücrette bu da istisna kapsamında.

Bütün kesintiler düşünce kalan, net ücret. Asgari ücrette: 33.030 brütten SGK ve işsizlik düşülür, gelir ve damga vergisi istisna uygulanır, geriye 28.075,50 TL net kalır.

Yani 33.030 TL brüt, 28.075,50 TL net. Aradaki fark yaklaşık 4.955 TL; bu para emeklilik, sağlık ve işsizlik güvencene gitti.

• Sadece net satırına bakma. Prime esas kazanç, matrah, kümülatif matrah ve istisna satırlarını da kontrol et.
• Kümülatif matrah yıl boyunca birikir; üst dilime geçince aynı brütün neti düşebilir. Bu normaldir, hata değil.
• Açıklayamadığın bir fark görürsen insan kaynaklarından ya da mali müşavirden dökümü iste.

Kendi brütünden netini görmek için maaş hesaplama aracını kullanabilirsin. Bordronu okumayı öğrenmek, maaşının nereye gittiğini bilmenin ilk adımı. Ve bilen çalışan, hem hakkını korur hem daha sağlam pazarlık eder.