Eski Dolar Kuru ile Bugünkü Kuru Karşılaştırırken Yapılan 8 Hata

“2020'de dolar 6 liraydı” cümlesi kabaca doğru olabilir. Ama bu cümleyle yatırım hesabı yapmaya başladığınız anda eksik kalır. 2020 Ocak aylık ortalaması 5,95 TL iken kasım ortalaması 8,38 TL idi. Yıl aynı, sonuç farklı.

Geçmiş kur karşılaştırmalarında büyük yanlışlar genellikle karmaşık formüllerden değil, tarih ve veri türü gibi küçük görünen ayrıntılardan çıkar. Bir evin eski satış bedelini dolara çevirmek, geçmiş maaşı kıyaslamak veya “o gün döviz alsaydım” hesabı yapmak istiyorsanız aşağıdaki sekiz hatayı kontrol edin.

Bir yıl içinde kur sabit kalmaz. Aylık ortalamalar arasında belirgin fark oluşabilir; olağanüstü günlerde gün içi hareket de yüksek olabilir. “2021 kuru” diye tek sayı kullanmak, işlem ocakta mı aralıkta mı yapıldı sorusunu cevapsız bırakır.

Kesin işlem tarihi varsa o tarihin verisini kullanın. Yalnız ay biliniyorsa aylık ortalama, yalnız yıl biliniyorsa yıllık ortalama kullanılabilir. Fakat sonuçta hangi yöntemi seçtiğinizi açıkça yazın.

Örneğin 2021 Ocak dolar aylık ortalaması 7,42 TL, aralık ortalaması 13,32 TL'dir. 100.000 TL ocakta yaklaşık 13.477 dolar, aralıkta yaklaşık 7.508 dolar alırdı. “2021'de 100.000 TL ile kaç dolar alınırdı?” sorusu ay belirtilmeden tamamlanmış sayılmaz.

Kur ekranlarında aynı para birimi için birden fazla fiyat görürsünüz. Bankanın dövizi size sattığı fiyatla sizden aldığı fiyat aynı değildir. TCMB gösterge kurları da bankanın bireysel müşteriye uyguladığı gerçekleşmiş işlem fiyatı olmak zorunda değildir.

Geçmişte TL ile döviz alındığını varsayıyorsanız başlangıçta satış tarafı, bugün dövizin TL'ye çevrildiğini varsayıyorsanız bitişte alış tarafı mantıken daha yakındır. Araştırma amaçlı ortak seri kullanılıyorsa her iki dönemde de aynı seri türünü korumak gerekir.

2020-2026 Döviz Kuru Atlası, karşılaştırılabilirlik için TCMB aylık ortalama döviz satış serisini kullanır ve gerçek banka makasını ayrıca sonuç dışında bırakır.

Haberlerde genellikle günün en çarpıcı fiyatı öne çıkar. Oysa ay boyunca düzenli alım yapan bir kişinin maliyeti tek günlük zirve veya dip seviyeden oluşmaz. Belirli bir dekontu incelemiyorsanız aylık ortalama, rastgele seçilmiş tek günden daha dengeli sonuç verir.

Bu, günlük verinin gereksiz olduğu anlamına gelmez. Gerçek işlem günü biliniyorsa en doğru veri o güne en yakın gerçekleşmiş fiyattır. Sorun, tarihin bilinmediği yerde en yüksek veya en düşük günü seçerek sonuca yön vermektir.

Sık rastlanan hata şudur: Kur yüzde 100 yükseldiyse 10.000 TL'ye doğrudan yüzde 100 eklenir. Basit iki noktalı senaryoda bu sonuç denk gelebilir, fakat doğru yöntem önce alınan döviz miktarını bulmaktır.

Formül şöyledir:

Başlangıç TL / başlangıç kuru = alınan döviz

Alınan döviz x bitiş kuru = bitişteki brüt TL karşılığı

Bu yöntem kaç birim döviz tutulduğunu görünür kılar ve farklı para birimlerini aynı mantıkla karşılaştırmayı sağlar. 2020 Ocak ortalamasında 10.000 TL, 5,95 TL kurla yaklaşık 1.681 dolardır. Haziran 2026 ortalaması 46,1152 TL olduğunda brüt karşılık yaklaşık 77.505 TL çıkar.

Teorik kur hesabı, gerçek hesap ekstresinden genellikle daha yüksek çıkar. Başlangıçta dövizi daha pahalıdan alır, bitişte daha düşük fiyattan satarsınız. Hafta sonu, gece saati veya piyasanın hareketli olduğu dönemde makas genişleyebilir.

Geçmiş dekont elinizdeyse, gösterge kuru yerine gerçekleşen döviz miktarını kullanın. Örneğin 10.000 TL ile hesabınıza gerçekten 1.620 dolar geçmişse bugünkü değer hesabına 1.681 dolar yazmak sonucu şişirir.

Komisyon ve vergi gibi kalemler de ürün ve işlem kanalına göre değişebilir. Bu yüzden araştırma tablolarında “brüt karşılık” ifadesi önemlidir.

Bir yatırımın TL karşılığının yükselmesi, satın alma gücünün aynı oranda arttığını göstermez. Dolar/TL yükselirken Türkiye'deki mal ve hizmet fiyatları da artabilir. Bu nedenle kur sonucunu aynı dönemin TÜFE karşılığıyla yan yana koyun.

Aralık 2020'deki 10.000 TL, Haziran 2026'ya dolar ölçüsüyle yaklaşık 58.374 TL'ye gelirken genel TÜFE karşılığı yaklaşık 81.959 TL'dir. Seçilen ortak dönem ve aylık ortalamalarda dolar senaryosunun TL değeri yükselmiş, fakat genel tüketici sepeti karşılığının altında kalmıştır.

Bu karşılaştırmayı geçmişteki para bugün ne kadar? rehberinde enflasyon, ücret ve altın ölçüleriyle birlikte okuyabilirsiniz.

Döviz nakit olarak mı saklandı, vadeli hesapta mı tutuldu, yoksa düzenli alım mı yapıldı? Yalnız kur değişimini hesaplamak, varsa faiz veya ürün maliyetini dışarıda bırakır. Altı yıl boyunca hiç getiri sağlamayan nakit döviz ile faiz kazanan hesap aynı sonuca sahip değildir.

Araştırma sorunuz yalnız “kur etkisi ne olurdu?” ise faizi dışarıda bırakmak doğrudur, fakat bunu belirtmek gerekir. “Toplam yatırım getirisi” deniyorsa faiz, vergi ve masraf da hesaba katılmalıdır.

Geçmiş kur tablosu ne olduğunu gösterir, ne olacağını değil. 2020-2026 arasında en yüksek sonucu veren para biriminin sonraki dönemde de aynı sırayı koruyacağına dair kural yoktur. Faiz, enflasyon, küresel risk ve para politikası koşulları değişir.

Tarihsel veriyi tahmin yapmak için değil, riskin nasıl gerçekleştiğini ve başlangıç tarihinin sonucu ne kadar etkilediğini anlamak için kullanın.

Hesabı yapmadan önce beş bilgiyi yazın:

1. Başlangıç tarihi
2. Bitiş tarihi
3. Kullanılan kur türü
4. Başlangıç tutarı veya gerçek döviz miktarı
5. Dahil edilen masraf ve getiriler

Sonra aynı formülü iki dönem için tutarlı biçimde uygulayın. Başlangıçta aylık ortalama kullanıp bitişte gün içi zirveyi seçmeyin. Sonucu hem TL hem yüzde değişim olarak gösterin. Reel yorum yapacaksanız TÜFE karşılığını da ekleyin.

Belirli ayları kontrol etmek için 2020 dolar kuru, 2021 dolar kuru ve 2022 dolar kuru tablolarını kullanabilirsiniz. Kendi tutarınızı farklı ölçülerle hesaplamak için tarihsel finans hesaplama aracı daha hızlıdır.

Geçmiş kur hesabında güvenilirlik, en parlak grafikten önce tarih ve yöntem tutarlılığıyla başlar. Aynı ayı, aynı kur türünü ve açık varsayımları kullandığınızda başkası hesabınızı yeniden yapabilir. İyi karşılaştırmanın ölçüsü de budur.