Türkiye’de Konut Sahipliği ve Kiracılık 2025: Kim, Nasıl Oturuyor?

Konut tartışmaları çoğu zaman yalnızca ev sahibi ve kiracı üzerinden yürür. Oysa 2025 tablosunda fertlerin yüzde 15’i kendisine ait olmayan bir konutta kira ödemeden, yüzde 0,9’u ise lojmanda yaşıyor. Bu iki grup dışarıda bırakıldığında Türkiye’deki barınma yapısının yaklaşık altıda biri görünmez kalıyor.

Kira ödemeden oturmak, masrafsız yaşamakla aynı şey değildir. Aileye ait evde yaşayan biri fatura, aidat veya bakım giderlerini üstlenebilir. Lojmanda yaşayanların maliyeti de kurumun koşullarına göre değişebilir. TÜİK tablosu ödeme ayrıntısını değil, oturulan konutun mülkiyet biçimini sınıflandırır.

Yüzde 57,1 oranı, “Türkiye’deki konutların yüzde 57,1’i sahipleri tarafından kullanılıyor” anlamına gelmez. Ölçüm fert üzerinden kurulur: Kişi, yaşadığı konutun sahibi olan bir hanede mi yaşıyor? Aynı hanedeki bütün fertler aynı mülkiyet durumunda sayılır.

Bir kişinin birden fazla konutu olabilir, buna karşılık ailede tapu tek kişinin üzerine kayıtlı olabilir. Boş duran konutlar ve yatırım amaçlı taşınmazlar da bu oranla ölçülmez. Bu nedenle veri, tapu stokundan çok insanların fiilî barınma düzenini anlatır.

Ev sahibi konutta yaşayanların payı bir yılda yüzde 56,1’den 57,1’e yükseldi. Kiracıların payı ise yüzde 28’den 27’ye indi. Lojman ve kira ödemeden oturma oranları sırasıyla yüzde 0,9 ve yüzde 15 ile değişmedi.

Bu hareketi “kiracılık sorunu çözüldü” diye okumak fazla iddialı olur. Araştırma örneklemle üretilir, nüfusun bileşimi değişebilir ve yalnızca iki gözlem uzun bir eğilimi açıklamaz. Sağlıklı yorum için birkaç yılın aynı tanım ve yöntemle izlenmesi gerekir.

Hanelerin yüzde 12,9’u konut masraflarının çok yük, yüzde 71,8’i biraz yük getirdiğini beyan etti. Yük getirmediğini söyleyenlerin oranı yüzde 15,3’te kaldı. Bu üç oran, mülkiyet dağılımından farklı bir soruya yanıt verir: Konutla bağlantılı giderler bütçede nasıl hissediliyor?

Ev sahibi olmak kirayı ortadan kaldırabilir ama aidat, bakım, sigorta, vergi, ısınma ve yenileme giderlerini ortadan kaldırmaz. Kiracılıkta ise kira artışı ve taşınma riski öne çıkar. Bu yüzden barınma kararını yalnızca aylık kira ile kredi taksidini yan yana koyarak vermek eksik kalır.

Ulusal oran, bir kişiye ev alması ya da kirada kalması gerektiğini söylemez. Kendi hesabında peşinatın alternatif getirisini, kredi maliyetini, beklenen oturma süresini, taşınma esnekliğini ve ev sahipliğinin yıllık giderlerini aynı tabloda toplamak gerekir.

Karşılaştırmayı yaparken kira ve taksit dışında kalan kalemleri aylığa çevir. Sonra iyimser, olağan ve zorlayıcı olmak üzere üç senaryo kur. Ulusal veri kararın cevabı değil; içinde bulunduğun barınma biçimini daha geniş fotoğrafa yerleştiren bir referanstır.