Reel Getiri Nedir? Kâğıt Üstündeki Kâr Neden Yetmez?

Geçen yıl 100.000 TL ile alabildiğiniz bir ürün sepeti bugün 135.000 TL olsun. Birikiminiz aynı sürede 130.000 TL'ye çıktıysa hesap bakiyesi büyümüş, fakat o sepeti alma gücü korunamamıştır. “Kâr ettim mi?” sorusuna yalnızca banka bakiyesiyle cevap vermek bu nedenle eksik kalır.

Reel getiri, yatırımın değerini aynı dönemin fiyat değişimiyle karşılaştırır. Hesapta en kritik ayrıntı, getiri ve enflasyon için aynı başlangıç ve bitiş tarihlerini kullanmaktır.

Nominal getiri, hesap bakiyesindeki değişimi gösterir. Enflasyonu hesaba katmaz.

Reel getiri, nominal getiriyi fiyat artışlarından arındırır. Asıl cevapladığı soru şudur: “Paramın alım gücü gerçekten arttı mı?”

Türkiye İstatistik Kurumu da finansal yatırım araçlarının reel getiri hesabında nominal getirileri TÜFE veya Yİ-ÜFE ile indirger. Kişisel bütçe açısından tüketici fiyatlarını izlemek çoğu kullanıcı için daha anlaşılır bir karşılaştırmadır.

Yaklaşık hesapta nominal getiriden enflasyon çıkarılır. Ancak oranlar yükseldikçe daha doğru formül şudur:

Reel getiri = [(1 + nominal getiri) / (1 + enflasyon)] - 1

Varsayımsal bir örnek yapalım:

• Nominal getiri: yüzde 30
• Aynı dönemde enflasyon: yüzde 35
• Reel getiri: (1,30 / 1,35) - 1 = yaklaşık yüzde -3,7

“Yüzde 30 kazandım” ifadesi doğru olsa da hikâyenin tamamı değildir. Paranın sayısal değeri artmış, ortalama satın alma gücü ise azalmıştır.

Kendi tutarınızla denemek için yatırım getirisi hesaplama aracını, mevduat ile fiyat artışlarını yan yana görmek için vadeli mevduat ve enflasyon karşılaştırması aracını kullanabilirsiniz.

Resmî tüketici enflasyonu ortak bir karşılaştırma zemini sağlar. Fakat herkesin harcama sepeti aynı değildir. Kirası yeni artmış birinin hissettiği değişim ile konut sahibi birinin deneyimi farklı olabilir. Çocuklu bir ailenin eğitim harcamaları, otomobil kullanan birinin yakıt giderleri veya düzenli ilaç alan birinin sağlık bütçesi ortalamadan ayrışabilir.

Bu nedenle iki ayrı hesap yapmak yararlıdır:

1. Resmî TÜFE ile standart reel getiri hesabı
2. Kendi temel giderlerinizdeki değişimle kişisel satın alma gücü hesabı

Enflasyon hesaplama aracında geçmiş ve bugünkü tutarları karşılaştırarak bu farkı daha somut görebilirsiniz.

Reel getiri hesabına brüt oranı koymak sonucu olduğundan iyi gösterebilir. Mevduat stopajı, fon gideri, komisyon, alım-satım farkı ve saklama maliyeti gibi kalemler önce nominal kazançtan düşülmelidir.

Doğru sıra şöyledir:

1. Başlangıç tutarını belirleyin.
2. Vergi ve tüm masraflar sonrası bitiş tutarını bulun.
3. Net nominal getiriyi hesaplayın.
4. Aynı tarih aralığındaki enflasyonla reel getiriye ulaşın.

Bir aylık ya da üç aylık reel getiri, uzun vadeli karar için tek başına yeterli değildir. Bazı araçlar kısa dönemde dalgalanırken uzun dönemde farklı davranabilir. Karşılaştırırken aynı başlangıç-bitiş tarihlerini ve aynı maliyet varsayımlarını kullanın.

Reel getiri, “hangi yatırım kesin kazandırır?” sorusuna cevap vermez. Buna karşılık performansı yanlış okumayı engeller. Birikiminiz büyürken yaşam maliyetinin ne yaptığını aynı tabloda görmek, kâğıt üzerindeki kâr ile gerçek ilerlemeyi ayırmanın en sade yoludur.

Kaynak: TÜİK Finansal Yatırım Araçlarının Reel Getiri Oranları metodolojisi

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir.