Mevduatta Brüt ve Net Getiri: Stopajın Etkisi

Bir banka yüzde 48, diğeri yüzde 47 faiz teklif ediyor. İlk bakışta "48 daha iyi" dersin. Ama o kadar basit değil. Hoş geldin faizinin kaç gün geçerli olduğu, hesabın boşta kalan kısmı, vade ve stopaj sonucu değiştirir. Karşılaştırman gereken rakam ilandaki oran değil; aynı gün sayısı sonunda hesabına geçecek para.

Bu hesabı yaparken oranı yıllık, kazancı ise seçtiğin vadeye ait okumalısın. Otuz iki günlük bir mevduatta yıllık oranı doğrudan anaparayla çarpmak, sonucu ciddi biçimde şişirir.

Brüt faiz, vergi kesilmeden önce oluşan kazanç. Basit bir vadeli mevduat yaklaşımıyla:

Brüt faiz kazancı = Ana para × yıllık faiz oranı × gün / yıl bazındaki gün sayısı

Bankalar ürüne göre 365 ya da farklı gün bazı kullanabilir. Vade başlangıç ve bitiş tarihi, hafta sonu uygulaması ve hesabın yenilenme biçimi de birkaç günlük fark yaratır. Kesin tutar için bankanın ürün bilgi formu ve vade sonu ekranı esas.

Mevduat faiz hesaplama aracında ana para, oran ve vadeyi girip yaklaşık brüt ve net sonucu birlikte görebilirsin.

Stopaj, faiz gelirinden kaynakta kesilen vergi. Banka bu kesintiyi faiz kazancı üzerinden yapar, anaparanın tamamı üzerinden değil.

Net faiz kazancı = Brüt faiz kazancı - stopaj

Mevduat stopaj oranı; paranın türüne, hesabın vadesine ve mevzuatın o dönemki düzenlemesine göre değişebilir. Geçici oranlar uzatılıp değiştirilebildiği için, eski bir blog yazısındaki yüzdeyi bugünkü teklife uygulamak güvenli değil. Güncel oranı bankanın teklif ekranından ve Gelir İdaresi rehberinden kontrol et.

Stopaj vergisi hesaplama aracı, bankanın bildirdiği güncel oranı girip kesintiyi ayrı görmeni sağlar.

100.000 TL anapara için vade sonunda 4.000 TL brüt faiz oluştuğunu ve bu üründe geçerli stopaj oranının da tamamen örnek olarak yüzde 15 olduğunu düşünelim:

• Brüt faiz: 4.000 TL
• Stopaj: 4.000 × yüzde 15 = 600 TL
• Net faiz: 3.400 TL
• Vade sonu toplam: 103.400 TL

Buradaki yüzde 15 bir güncel oran iddiası değil; sadece hesap mantığını göstermek için seçildi. Kendi işleminde ürününe geçerli oranı kullan.

İki bankanın faizini karşılaştırırken şu koşullar aynı olmalı:

• Ana para ve vade başlangıç günü
• Vade gün sayısı
• Hoş geldin faizinin geçerlilik süresi
• Faiz işletilmeyen alt ya da üst bakiye koşulu
• Stopaj sonrası net kazanç
• Vade bozulursa uygulanacak kural
• Otomatik yenilemede geçerli olacak oran

Bir banka yüksek başlık oranı sunarken paranın bir kısmına hiç faiz işletmeyebilir. Öteki banka biraz düşük oranla daha çok bakiyeyi değerlendirebilir. Sonuçta kıyaslanması gereken tek şey: aynı gün için hesabına geçecek net tutar.

Nominal olarak para kazanmak, alım gücünün arttığı anlamına gelmez. Net faiz kazancını aynı dönemin fiyat değişimiyle karşılaştırman gerekir. Vadeli mevduat ve enflasyon karşılaştırması aracı bu ikinci adımı önüne koyar.

Faiz oranları vade yenilenirken değişebilir. Bir yıllık plan yaparken bugünkü kısa vadeli oranın bütün yıl sabit kalacağını varsayma; farklı yenileme senaryoları kur.

Doğru mevduat karşılaştırması üç aşamalı: önce brüt kazancı bul, sonra stopajı düşüp net kazanca in, en son net sonucu enflasyon karşısında tart. Üçünü de yapmadan "hangisi iyi" sorusunun cevabı eksik kalır.

Resmî kaynak: Gelir İdaresi Başkanlığı Geçici 67. Madde rehberi

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; mevduat koşulları ve vergi oranları değişebilir.